RadioJavan.ir - رادیو جوان
 

 رادیو ، منشور ارتباط انسانها

جهان امروز جهان ارتباطات است،جهاني كه اطلاعات، موج سوم آن است و انسان سنتي پس از پشت سر گذاشتن دوران كشاورزي و دوران صنعت وارد عصر اطلاعات كه با ارتباطات ميسر است شده است. در فراگرد اين امر در اين مقال كوتاه به چند و چون مي‌پردازيم. ارتباط را در واقع مي توان فرايندي دو سويه دانست كه در طي آن دو يا چند نفر به تبادل آرا و پيام ها مي پر دازند و از طريق به كاربردن پيام هايي كه معنايش براي هر دو طرف يكسان است به اين كار مبادرت مي كنند. ارتباط برگرداني از لغت communication است كه ريشه اين واژه از لغت يونانيcommunis بوده و آن را مي توان به تفاهم و اشتراك انديشه تعبير كرد. وقتي با كسي ارتباط برقرار مي شود در حقيقت يك نوع اشتراك فكر و تفاهم انديشه جريان مي يابد.

هنگامي كه ارتباط را عبارت از كوشش آگاهانه فرستنده پيام براي سهيم كردن گيرنده در اطلاعات بدانيم موضوع تفاهم و هماهنگي «فرستنده» و «گيرنده» اهميت اصلي و اساسي مي‌يابند. ارسطو فيلسوف نامدار جهان پيشين، ارتباط را كاركرد تاثير گذارانه از يكسو مي داند. او هدف ارتباط را جستجو براي دست يافتن به كليه امكانات و تهميدات موجود براي ترغيب واقناع ديگران مي پندارد. به اين ترتيب برقرار كننده ارتباط، از هر راه و وسيله اي كه ممكن باشد مي كوشد طرف مقابل را تحت نفوذ در آورد و نظر خويش را به او بقبولاند. بايد گفت كه « ارتباط» از موضوعات بحث انگيز در بين انديشمندان و آگاهان علم رسانه بوده است و نظريات گوناگون و متفاوتي دراين زمينه ارائه شده است. آرای دانشمندان علوم ارتباطات در باره عوامل ارتباط هم با همدیگر تفاوت هایی دارد. یاکوبس در هر ارتباط کلامی شش عامل را دخیل می داند: فرستنده، گیرنده، موضوع، پیام، مجرای ارتباطی، رمزگان برای برقرار شدن یک ارتباط، قطعاً همه این عوامل وجود دارند و بدون یکی از آنها، مفهوم ارتباطی محقق نمی شود. مفهوم واقعي« ارتباطات» مفهومي است كه لازمه آن تنها يك فرستنده فعال وتاثير گذار ويك گيرنده تاثيرپذير ومنفعل نيست بلكه تمام افراد ذي‌نفع در روند ارتباط را شامل مي شود، در اين صورت ارتباط به صورت يك موج چند بعدي با باز خوردهاي متعدد جلوه مي كند.در يك نظر كلي مي توان گفت كه ارتباط عبارت است ازفرايند يا جريان پويايي كه درآن تبادل اطلاعات صورت مي گيرد1 اين جريان مي تواند به طور چهره به چهره يا رودر رو باشد كه آن را ارتباط مستقيم مي گويند و در آن پيام دهنده و گيرنده با يكديگر تماس مستقيم دارند وبه همين جهت آن دو مي توانند نقش خود را تغيير دهند.    اهميت ارتباط ارتباطات از مهمترين اهرمهاي موثر در زندگي اجتماعي انسان به شمار مي آيد. نقش ارتباطات در توسعه جوامع انكار ناپذير است. پديده اي كه همه كنش هاي اجتماعي را تحت تاثير قرار داده پديده اي است كه بايد آن را شكل تكامل يافته شبكه هاي ارتباطي بشر نخستين تا به امروز دانست.

دنياي ارتباطات، دنياي ثانيه ها و دقيقه هاست دنياي رايانه ها و ماهواره هاست، دنياي تلاش انساني است كه مي كوشد بر زمان ومكان غلبه كند.  ارتباط جمعي(Mass Communication) ارتباط اجتماعي شامل ارتباط غير مستقيمي است كه از طريق مطبوعات وبه ويژه وسايل ارتباط جمعي مانند راديو و تلويزيون بين گروههاي وسيع انساني ايجاد مي شود.وسايل ارتباط جمعي گروههاي خاص را پيوند و وحدت مي بخشند و وجوه مشترك آنها را معرفي مي كند. به طوركلي وسايل ارتـباط جمعي براي تامين نيازهاي مخاطبان خود مي كوشند وظايف اجتماعي مختلفي را كه در زمينه ي اطلاعاتي، آموزشي و تفريحي و... به عهده دارند ادا كنند.نقش كارساز و موثر ارتباط جمعي در جهت رشد و توسعه جوامع گوناگون، واژه جديد ارتباط توسعه اي را وارد ادبيات كرده است. ارتباطات توسعه اي، ارتباط هدفداري است كه برقرار كننده آن در چارچوب اهداف معيني از قبيل ايجاد تغييرات مطلوب در رفتار مخاطبان كوشش مي كند. نقش ارتباط توسعه اي، آگاه سازي وايجاد انگيزه در مخاطبان به منظورتحقق اهداف ملي و توسعه اي است، انگيزش Motivation عامل اصلي در اين ارتباط است. بنابراين موفقيت يك برنامه يا عمل ارتباطي بستگي به ميزان اطلاعاتي كه در اختيار مخاطبان قرار مي گيرد ندارد بلكه به برانگيـزاندن آنان در به كار بستن اطلاعات و آگاهي هاي داده شده وابسته است. يكي از عـلل ناموفق بودن عمل ارتباطي بد فهمي است، بد فهمي سبب بي اثر شدن پيام است و هيچ انگيزش مثبتي را در مخاطب بر نمي انگيزد. بد فهمي ممكن است در اثر كمي اطلاعات در نفس پيام باشد و نا كافي بودن آن ايجاد بد فهمي كند.همچنين ممكن است از عدم تفاهم گيرنده با دهنده و غلط تفسير كردن پيام، بد فهمي پديد آيد. براي جلوگيري از بد فهمي بايد ابتدا دهنده پيام از هدف پيام خود آگاه باشد، سپس محتويات پيام را بر اساس هدف خويش تدوين و تهيه كند.از طرفي زمينه سازي لازم براي ارسال پيام انجام شده باشد. ارتباط اگر فردی باشد نیاز به ابزار ویژه ای ندارد ولی در ارتباطات اجتماعی نیاز به رسانه امری ضروری به نظر می رسد، «ارتباط اجتماعی مانند هر فرایند دیگر جبراً به ابزار و دستگاه  یا رسانه نیاز ساختاری دارد.»3      رسانه و ویژگی ها سرعت برخي رسانه ها سريع تر از ساير رسانه ها عمل مي كنند و زودتر به اخبار و رويدادها دسترسي مي يابند. دسترسي ميزان دسترسي به رسانه ها با توجه به فراواني آنها در جامعه متفاوت است، راديو تقريبا در همه جا بيشتر از ساير رسانه ها در دسترس همگان است. ارزاني گيرنده هاي راديويي و فراگيري نسبتا طولاني امواج آن، اين رسانه را به عنوان يك رسانه همگاني و قابل دسترس در آورده است. ژرفا ميزان تاثير يك رسانه ارتباطي بر روي مخاطب به ژرفای آن بستگي دارد، مثلا تاثير كتاب بر ذهن خواننده از تاثير ساير رسانه ها بيشتر است. فراگیری فراگیری يك رسانه، گستردگي و مقدار اطلاعاتي را كه رسانه در مورد يك موضوع ويژه ارائـه مي كند.

راديـو بر خلاف كتاب و مجله، معمولاً به طور اختصاصي تري موضوع هاي اطلاعاتي خود را ارائه مي كند. پایداری كتاب تاثير پايدارتري نسبت به ساير رسانه ها در ذهن بر جاي مي گذارد. محتواي يك كتاب تقريبا در تمام طول عمر در حافظه خواننده باقي مي ماند، به علاوه كتاب را مي توان براي مدت طولاني نگهداري و در مواقع لزوم به آن مراجعه كرد. محلي بودن در ميان رسانه هاي ارتباطي، روزنامه بيش از ساير رسانه ها ظرفيت محلي بودن را دارد.در مراحل بعدي بايد از راديو نام برد و پس از آن تلويزيون.  درگير كردن حواس رسانه هاي ارتباطي هر يك به نوعي حواس پنجگانه انسان را به كار مي گيرند، كتاب، حس بينايي را در گير مي كند. راديو حس شنوايي، تلويزيون حواس بينايي و شنوايي را تواما در گير مي كنند. اعتبار رسانه هاي چاپي به طور سنتي از اعتبار بيشتري برخوردار هستند، كتاب شايد معتبرترين رسانه ارتباطي است. اما امروزه بايد گفت كه اعتبار يك رسانه تا حدود زيادي بستگي به اعتبار افرادي دارد كه آن را اداره مي كنند. ارتباطات فردي و ارتباط با رسانه هاي گروهي ويژگي هايي دارند كه آنها را با هم متفاوت مي كند، در وسايل ارتباط فردي: اول آنكه جريان پيام دو سويه است. دوم: باز خورد پيام به ميزان وسيع قابل مشاهده است. سوم: انتشار آن بين افراد محدود و كند خواهد بود. چهارم: تاثير عملي آن عبارت است از تغيير در وجهه نظر يا نگرش گيرنده پيام. در وسايل ارتباط جمعي يا رسانه هاي گروهي اول آنكه جريان پيام معمولا يكسويه است، دوم: زمينه پيام عمومي است، سوم: باز خورد پيام به ميزان كم و دور از دسترس است، چهارم: انتشار آن بين مخاطبان نسبتا وسيع و تند است، پنجم: تاثير عملي آن عبارت است از تغيير در آگاهي هاي مخاطبان. ***** همه ي برنامه هاي راديويي، در فرم ها و شكل هاي مختلفي ارائه مي شوند كه با توجه به ويژگي آنها، مي توان اين قالب ها را تقسيم بندي كرد و خصوصيات آنها را برشمرد البته بايد گفت طبقه بندي قالب ها يا شيوه هاي ارائه برنامه هاي راديويي به دسته هاي كاملا مجزا وايجاد مرزبندي بين آنها تا حدودي تصنعي است چرا كه عملا در دسته بندي هاي فوق وجوه اشتراك فراواني مي توان يافت. به عنوان مثال يك گفتار ساده ممكن است با يك مصاحبه يا شيوه ي راديويي ديگري چون گزارش تكميل شود.    

گفتار را ديويي  
يك گفتار خوب راديويي،تمامي محسنات موجود در يك نوشته ي چاپي و گرمي يك برخورد رودررو را يك جا داراست. بهترين نوع گفتار راديويي آن است كه به صورت يك گپ دوستانه،حول يك موضوع مشخص باشد و اين خود نيازمند وجود يك ساختاريكنواخت در گفتار راديويي است.1 توجه به قدرت درك عامه ومخاطبان از ويژگي رسانه هاي جمعي است و بنابراين وجود نكات آموزشي گوناگون در يك گفتار چندان مناسب نيست. متن برنامه بايد ساده و روان نوشته شود. كلمات دور از ذهن ممكن است براي گوينده اعتبار ظاهري بيافريند ليكن موجب سردرگمي، آزار و حتي عصبانيت شنونده خواهد شد. يكپارچگي، روشني و تاكيد، از مشخصات يك گفتارخوب هستند. در كشورهاي در حال توسعه گوينده ي برنامه عموما به عنوان يك عامل ناشناخته راديويي و صرفا انتقال دهنده ي مطالب نويسندگان تلقي مي شود، اما در كشورهاي پيشرفته ودر الگوهاي جديد برنامه سازي، گوينده در آغاز برنامه خود را معرفي مي كنند و براي شنوندگان هويت شناخته شده اي دارد.    مصاحبه مصاحبه راديويي نوعي زنده از گفتار است. با استفاده از اين روش ظرفيت مطالب گفتاري نويسنده افزايش مي يابد. مردم اغلب شنيدن صحبت ها و درد دل هاي يكديگر را دوست دارند به همين دليل ارائه ي موضوع هاي مختلف به شيوه ي مصاحبه معمولا بيشتر از گفتارساده، مخاطب را جذب مي كند.    هنر سوال كردن: طراحي سوال خود نوعي هنر به شمار مي آيد. شيوه ي غلط پرسش منجر به پاسخ هاي ((بله)) و((خير)) خواهد شد و طريقه ي صحيح سوال كردن فرد مقابل را به پاسخگويي ترغيب خواهد كرد. مصاحبه گر به فراخور فرد مورد نظر سوال طرح كند و از پرسش هايي كه داراي پاسخ هاي متعدد وگيج كننده است بپرهيزد. در مصاحبه استوديويي قبل از شروع مصاحبه، رعايت بعضي اصول فني كه به مصاحبه گر كمك زيادي در انجام مصاحبه مي كند لازم است. بهتراست نوع قرار گرفتن صندلي ها و تنظيم ميكروفون ها به گونه اي باشد كه مصاحبه گر بتواند به راحتي ميهمان خود را مشاهده كند. توجه به اين نكته از نظر روانشناسي به ميهمان شما كمك زيادي خواهد كرد كه فضاي استوديو را فراموش كرده و توجهش معطوف به صحبت كردن با مصاحبه گر باشد. مصاحبه ي ميداني هم نوع ديگري از مصاحبه است.    ميزگرد   ميزگرد يكي از قالب هاي ارائه پيام هاي راديويي براي طرح موضوع هاي مختلف است كه در آن درباره ي يك موضوع معين صحبت مي كنند. در يك ميزگرد خوب بايد سوال ها به شيوه اي جالب مطرح شود و شنونده را از جنبه هاي مختلف گروهي به فكر وا دارد در ضمن نشان دهنده ي تلاش مشترك گروهي باشد كه براي يافتن راه حل يك مسئله به تشريك مساعي و تبادل افكار يكديگر مي پردازند.    نمايش را ديويي نمايش راديويي از قالب هاي رايج و پر طرفداراست كه با توجه به زمان آنها، دسته بندي مي شوند. چند روش براي نمايش وجود دارد؛تهيه يك نمايش كامل به مدت نيم يا يك ساعت، تهيه يك سريال پانزده تا سي دقيقه اي حداكثر به مدت سيزده قسمت، تهيه نمايش هاي كوتاه پنج دقيقه اي به بالا كه امروزه با توجه به سرعت وكمي وقت، بيشتر مورد توجه قرار گرفته است. درنمايش هاي راديويي، استفاده ي ماهرانه از كلمات و تغيير صداها وافكت و موزيك بسيارمهم است و مي تواند صحنه هاي مختلف را در ذهن شنونده تداعي نمايد. شنونده اگر به همدلي (empathy) درنمايش برسد اين نمايش به اوج تاثير گذاري نزديك شده است. همدلي يا همذات پنداري به حالتي اطلاق مي شود كه شخص بتواند خود را در جايگاه شخصيت ديگرقرار دهد وآنچنان شيفته ي يك قطعه ي نمايشي شود كه حس كند سرنوشتي مشابه با يكي از شخصيت هاي داستان يا نمايش داشته است. اين تاثيرموجب ايجاد انگيزه براي شنوندگان خواهد شد و موجب تغيير نگرش و رفتار مي شود.    پيام هاي كوتاه: يكي از بهترين شيوه هاي آموزشي درزمينه مسائل اجتماعي وموضوعات ديگر، ارسال پيام هاي كوتاه است. اين امر امروزه بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته است ودر زمينه تصوير، قالبي مثل»ويدئو كليپ»متاءثر از چنين انديشه اي به وجود آمده است. درراديو، تاثير اين پيام هاي كوتاه بسياراست وكوتاهي وگويايي، قطعا تاثيرگذاري هم خواهد داشت. پيام هاي راديويي به دلايل متعددي، داراي قدرت تاثير گذاري است، كوتاه بودن پيام و تنگ نكردن حوصله ي مخاطب، امكان ضبط پيام، انعطاف پذيري پيام هاي كوتاه و امكان قرارگيري در قالب هاي گوناگون و كم هزينه بودن اينگونه پيام ها از ويژگي آنهاست.    جُنگ را ديويي مجله يا جنگ راديويي قالبي است كه در آن چندين آيتم مختلف استفاده مي شود كه به وسيله ي گفتار كوتاه،موسيقي و افكت ها وشگردهاي مختلف به هم وصل مي شوند.آنچه مجله ي راديويي را جذب مي كند قابليت تركيب و تلفيق موضوعات مختلف و امكان عرضه ي آنها در كنار هم است. بخش ها وآيتم ها بايد با ظرافت هنري گنجانده شوند و زمان هر يك از سه دقيقه نبايد بيشتر باشد. يك مجله راديويي بايد اصل»تنوع در عين يكدستي» را دنبال كند و قسمت ها وآيتم ها با هم مرتبط و منسجم باشند. بايد گفت كه قالب هاي راديويي از سياليت و رواني برخوردارند ومي توان براي آنها قالب هاي تازه اي نيز ايجاد كرد. برنامه سازي گوشه اي از دنياي هنر است و عالم هنر بي انتهاست، هميشه مي توان نو آوري كرد به شرط استعداد و انگيزه.